İmalat ve Metraj Kaydı

Sahada yapılan iş, ay sonunu beklemeden hakedişin içine giriyor.

SORUN

Metraj ayrı dosyada durduğu sürece hakediş tartışmalı olur

Şantiyede metraj neredeyse her zaman tutulur. Sorun tutulup tutulmadığı değil, nerede tutulduğudur.

Yaygın düzen şudur: saha mühendisinin kendi metraj dosyası vardır, taşeronun ayrı bir dosyası vardır, hakedişi hazırlayan kişi ise ay sonunda bu ikisini karşılaştırmaya çalışır. Üç dosya arasındaki fark her dönem yeniden konuşulur.

Bu farkın büyük kısmı hile değil, zamanlamadır. İmalat yapıldığı gün yazılmaz, hafta sonunda hatırlanarak yazılır. Bir bölümdeki iş iki ayrı kişi tarafından, iki ayrı satırda kaydedilir. Geçen ay eksik girilen bir imalat bu ay ekleneceği yerde toplamın içine karışır.

İkinci mesele kümülatif takiptir. Bir pozdan sözleşmede ne kadar iş öngörüldüğü bellidir, ama bugüne kadar ne kadarının yapıldığı ayrı bir hesap ister. Bu hesap elle tutulduğunda, sözleşme miktarının aşıldığı çoğu zaman iş bittikten sonra fark edilir. O noktada seçenek ikidir: ya fazla imalat ödenir ya da taşeronla yeni bir tartışma başlar.

Üçüncüsü eksi metrajdır. Yapılmış görünen ama sonradan sökülen, düzeltilen ya da kabul edilmeyen imalat, ayrı bir satır olarak yazılmazsa toplamdan hiç düşülmez. Sonuç, hakedişin gerçek imalattan yüksek çıkmasıdır.

Bunların hepsinin ortak noktası aynı: metraj hakedişin dışında bir yerde tutuluyor ve ay sonunda içeri taşınıyor. Taşıma sırasında kaybolan her satır bir uyuşmazlık adayıdır.

METRAJ TABLOSU

Giriş ekranı, alışılmış tablo düzeninde

Codigno ERP’de imalat, tanıdık bir tablo üzerinde girilir. Solda pozlar ve pozun bağlı olduğu mahal listesi durur, sağda metraj satırlarının yazıldığı tablo bulunur.

Tablonun sütunları alışılmış metraj mantığını izler:

• Ölçü sütunları: imalat açıklaması, adet, en, boy, yükseklik ve çarpan.
• Miktar sütunu: ölçülerden otomatik hesaplanır, elle yazılmaz.
• Eksi ve artı miktar: ayrı sütunlarda tutulur, birbirinin içinde kaybolmaz.
• Üst bant: seçili bölge, poz ve sözleşme miktarı; yanında hakediş bazında ara toplamlar ve genel toplam.

Satır ekleme, beşer satır ekleme, satır silme, geri alma ve ileri alma düğmeleri tablonun üzerindedir. Otomatik kayıt seçeneği açıldığında girilen satır beklemeden kaydedilir.

Pratik karşılığı şu: metraj tutan kişi yeni bir çalışma biçimi öğrenmek zorunda değil. Aynı tabloyu dolduruyor, fark tablonun nerede durduğunda.

MAHAL KIRILIMI

Hangi imalat nereye ait, satırın kendisinde yazıyor

Her poz bir veya birden çok mahale bağlanır. Metraj o mahal seçilerek girilir ve satırın hangi bölgeye ait olduğu tablonun üstünde etiket olarak durur.

Bunun karşılığı dönem sonunda görülür. Bir pozdan toplam ne kadar iş yapıldığı tek bir sayı olarak değil, mahal kırılımıyla birlikte durur. “Bu blokta ne kadar kaldı” sorusu ayrı bir hesap istemez.

Aynı kırılım masraf merkezi tarafını da besler. İmalat, ait olduğu bölgeye yazıldığı için proje maliyeti bölge bazında izlenebilir.

SÖZLEŞME SINIRI

Sözleşme miktarını aşan giriş kabul edilmiyor

Tablonun üstünde seçili poz için sözleşme miktarı bandı bulunur. Yanında hakediş bazında ara toplamlar ve genel toplam görünür.

Bu bant yalnızca bilgi vermez. Sözleşme miktarını aşan bir metraj girildiğinde kayıt reddedilir. Uyarı çıkıp devam edilen bir yapı değil; satır kaydedilmez.

Sert bir kural olduğunu biliyoruz ve bilerek böyle bırakıldı. Sözleşme dışına çıkan imalat bir veri giriş hatası değil, ticari bir karardır. O karar sözleşmeye ek yapılarak alınır, metraj satırına sessizce yazılarak değil.

Sonucu şu oluyor: dönem sonunda “sözleşmede olmayan iş nereden çıktı” tartışması yaşanmıyor, çünkü sözleşmede olmayan iş kayda hiç girmiyor.

EKSİ METRAJ

Düşülen imalat da kayda giriyor

Eksi miktar ayrı bir sütunda tutulur. Sökülen, düzeltilen ya da kabul edilmeyen imalat toplamdan düşülür ve düşüldüğü satır kayıtta kalır.

Fark burada. Yanlış girilen satırın silinmesiyle, yapılan işin sonradan düşülmesi aynı şey değildir. Birincisi düzeltmedir, ikincisi sahada olmuş bir olaydır ve izinin kalması gerekir.

Hakediş konuşulurken “geçen ay şu imalat düşülmüştü” cümlesinin arkasında bir satır durur.

Artı ve eksi miktarın ayrı sütunlarda tutulmasının ikinci bir faydası daha var: dönem içinde ne kadar iş yapıldığı ile net olarak ne kadarının kabul edildiği ayrı ayrı okunabilir. Toplam tek bir sayıya indirilmiş olsaydı, bu iki bilgi birbirinin içinde kaybolurdu.

Satır ekleme, silme, geri alma ve ileri alma düğmeleri de aynı mantıkla çalışır. Yanlış girilen satır düzeltilir; sahada olmuş bir olayın kaydı ise düzeltmeyle silinmez, eksi metraj olarak yazılır.

ÖLÇEK

Bir dönem nasıl geçiyor

Aynı anda birkaç bloğu yürüyen orta ölçekli bir projeyi düşünün: beş altı taşeron, her taşeronun sözleşmesinde onlarca poz, her pozun birden çok mahale dağılmış imalatı.

Bu ölçekte dönem sonu metraj toplama işi tek başına birkaç gün sürer. Dosyalar toplanır, birleştirilir, mahal kırılımları eşleştirilir, kümülatif toplamlar yeniden hesaplanır. Hakediş ancak bundan sonra hazırlanmaya başlar.

İmalat girildiği anda hakedişe bağlandığında bu birkaç gün ortadan kalkar. Dönem kapandığında metraj zaten toplanmıştır; hakediş açıldığında poz bazında dönem miktarı ve kümülatif miktar hazır durur.

Kazanılan asıl şey zaman değil, tartışma sayısıdır. Ay sonunda hatırlanarak yazılan satır olmadığı için, farkın nereden geldiği sorusu da azalır.

MOBİL

Sahadan giriş var, onay yok

İmalat girişi mobilden de yapılabilir. Saha mühendisi imalatı yerinde kaydeder, ofise dönüp aktarmak zorunda kalmaz.

Mobil tarafın kapsamı bilerek dar tutuldu. İş izni açma ve hakediş onayı mobilde yapılmaz. Bunlar sonuçları olan işlemlerdir ve masaüstünde, tam ekranda yapılır.

Metraj satırına fotoğraf da eklenmez – ne mobilde ne masaüstünde. Fotoğraf günlük rapor tarafındadır. Metrajı görselle belgelemek isteyen ekipler bunu günlük rapor üzerinden yürütür.

ZİNCİRDEKİ YERİ

Diğer bölümlerle ilişkisi

İmalat kaydı tek başına duran bir ekran değil, üç kayda bağlı çalışır.

Poz kütüphanesine bağlıdır, çünkü metraj bir poz seçilerek girilir. Poz tanımlı değilse metraj da girilemez.

Sözleşmeye bağlıdır, çünkü sözleşme miktarı sınırı oradan gelir ve kontrol her satırda çalışır.

Hakedişe bağlıdır. İmalat girildiği anda dönem miktarı ve kümülatif miktar hakedişin içindedir; hakediş açıldığında metraj ayrıca toplanmaz.

Günlük rapora komşudur. Günlük rapor o gün sahada ne olduğunu anlatır, metraj ise ne kadar iş yapıldığını sayıya döker.

SINIRLAR

Neyi yapmıyor

Bu bölüm bilerek yazılmıştır. Satın alma kararı, ürünün yapmadığı şey bilinmeden verilmemelidir.

Metraj satırına fotoğraf eklenmez. Ne masaüstünde ne mobilde. Fotoğraf yalnızca günlük rapor tarafındadır.

Ölçü krokisi veya çizim eki eklenmez. Metraj satırı sayısal ölçüleri tutar; çizim bağlama işlevi bu ekranda yoktur.

Mobilden iş izni açılamaz ve hakediş onaylanamaz. Mobil tarafın kapsamı imalat girişidir.

Poz tanımlı değilse metraj girilemez. Kütüphane kurulmadan metraj başlamaz.

Sözleşme miktarını aşan giriş kaydedilmez. Aşım gerekiyorsa sözleşmeye ek yapılır; metraj ekranından geçilmez.

KİMLER İÇİN

Kimin işine yarıyor

Saha mühendisi için değer, metrajın iki kez yazılmamasıdır. Yerinde girilen satır hakedişin içine düşer; ay sonunda aynı bilgiyi ikinci bir dosyaya taşımak gerekmez.

Hakedişi hazırlayan kişi için değer, dönem başlangıcının hazır gelmesidir. Poz bazında dönem ve kümülatif miktar zaten oluşmuştur.

Proje müdürü için değer, sözleşme miktarının aşılamamasıdır. Sürpriz imalat, iş bittikten sonra değil, girilmeye çalışıldığı anda görünür.

Taşeron için değer, ölçünün açık olmasıdır. Miktarın hangi ölçülerden çıktığı satırın kendisinde durur.

Metraj hesabı nasıl yapılıyor?

Adet, en, boy, yükseklik ve çarpan girilir; miktar bu değerlerden otomatik hesaplanır. Miktar sütunu elle yazılmaz.

Sözleşmedeki miktardan fazla imalat girebilir miyiz?

Hayır. Sözleşme miktarını aşan giriş kaydedilmez. Aşım gerekiyorsa sözleşmeye ek yapılması gerekir.

Sökülen ya da kabul edilmeyen imalatı nasıl düşüyoruz?

Eksi miktar ayrı bir sütunda tutulur. Düşülen imalat toplamdan iner ve kaydı yerinde kalır.

Aynı pozun farklı bloklardaki imalatını ayırabiliyor muyuz?

Evet. Her poz bir veya birden çok mahale bağlanır, metraj o mahal seçilerek girilir ve satırın bölgesi tablonun üstünde görünür.

Metraj satırına fotoğraf ekleyebilir miyiz?

Hayır. Ne masaüstünde ne mobilde. Fotoğraf günlük rapor tarafındadır.

İmalatı telefondan girebilir miyiz?

Evet. Mobilde imalat girişi vardır. İş izni açma ve hakediş onayı ise masaüstünde yapılır.

Dönem sonunda metrajı ayrıca toplamamız gerekiyor mu?

Hayır. İmalat girildiği anda hakedişe bağlanır; hakediş açıldığında dönem ve kümülatif miktar hazırdır.

Ölçü krokisi ya da çizim ekleyebiliyor muyuz?

Hayır. Metraj satırı sayısal ölçüleri tutar, çizim eki bu ekranda yoktur.

İLETİŞİM

Metrajınız bugün nerede tutuluyor

Kaç projeniz, kaç taşeronunuz ve poz listenizin ne kadar geniş olduğunu paylaşın; metrajın hakedişe nasıl bağlanacağını kendi düzeniniz üzerinden gösterelim.