Tasarım bitti, prototip çalışıyor, herkes üretime geçmeye hazır. Bu noktada atlanan bir adım var ve atlanmasının bedeli seri üretimin ortasında ödeniyor.
DFM neyi soruyor
DFM (Design for Manufacturing), tasarımın üretilebilirlik gözüyle okunması demek. Sorduğu soru tek: bu tasarım, aynı kalitede ve makul sürede tekrar tekrar üretilebiliyor mu.
Bu soru “çalışıyor mu” sorusundan farklı. Bir kart mükemmel çalışabilir ve aynı anda üretilmesi zor olabilir. İkisi birbirini dışlamıyor.
Üretim gözüyle okuma sırasında bakılan şeyler tasarımcının bakmadığı şeyler oluyor: parçanın makinede işlenebilirliği, montaj sırasının mümkün olup olmadığı, bir işlemin ne kadar sürdüğü, bir hatanın fark edilip edilemeyeceği.
Tasarımcı doğru çalışan bir şey kurmaya bakıyor. Üretimci aynı şeyi bin kez yapmaya bakıyor. İki bakış aynı çizimden farklı sonuç çıkarıyor.
Numune partisi nedir, prototipten farkı ne
Prototip fikri doğruluyor. Numune partisi süreci doğruluyor.
Fark, üretilen adette değil, üretim biçiminde. Prototip elde, dikkatle, tek tek yapılıyor; her adımda bir mühendis var. Numune partisi ise gerçek üretim adımlarıyla üretiliyor: aynı hat, aynı talimat, aynı kişiler.
Bu yüzden numune partisinin amacı stok yapmak değil. Amacı, üretimin kendisini bir kez uçtan uca çalıştırmak ve nerede takıldığını görmek.
Bu ayrım küçük görünüyor ama proje planında yeri belirleyici: prototipten seri üretime geçişte numune partisi ayrı bir aşama olarak duruyor, prototipin devamı olarak değil.
Numune partisinde çıkan tipik bulgular
Bulgular genelde şaşırtıcı olmuyor. Şaşırtıcı olan, hiçbirinin önceden listelenmemiş olması.
Montaj sırası. Bir parça takıldıktan sonra diğerine erişilemiyor. Prototipte fark edilmiyor çünkü orada sıra dikkatle seçilmiş.
Erişim. Bir vidaya alet girmiyor, bir konektör kutu duvarına çok yakın kalıyor.
Yanlış takılabilirlik. Bir parça ters takılabiliyor ve ters takıldığında görünüşte fark edilmiyor. Üretimde bu, kaçınılmaz bir hata kaynağı.
Süre. Bir işlem beklenenden uzun sürüyor. Tek birimde önemsiz, yüz birimde hattı belirleyen kalem.
Test. Kontrolün nasıl yapılacağı tanımlı değil; “gözle bakılır” seviyesinde kalmış.
Belge. Montajı yapan kişinin elinde talimat yok, iş sözlü aktarımla yürüyor.
Son iki madde en sık atlananlar ve ikisi de tasarımla ilgili görünmediği için kimsenin sorumluluğuna girmiyor.
Fason üretimde DFM daha da kritik
Üretim dışarıya veriliyorsa, üretim gözüyle okuma bir seçenek olmaktan çıkıyor.
Sebep basit: kendi üretiminizde bir belirsizlik çıktığında hattaki kişi size soruyor. Fason üretimde ise soru sorulmuyor, karar veriliyor. Verilen karar bazen doğru oluyor, bazen olmuyor ve sonucu ilk partide görüyorsunuz.
Bu yüzden fason üretime giden dosyada tasarımın yanında şunların da olması gerekiyor: montaj sırası, kabul kriterleri, test tanımı ve muadil kullanımına dair kural. Muadil konusu ayrı bir başlık: komponent tedarik riski.
Dosyanın eksik gitmesi, üreticinin hatası olarak görünüyor. Gerçekte tanımın eksikliği.
Fason tarafında ikinci bir başlık daha var: ilk parti nerede üretilirse, sonraki partiler de orada üretiliyor. Üretici değiştirmek teoride mümkün ama pratikte yeni üreticinin aynı dosyayla aynı sonucu vermesi garanti değil. Bu yüzden ilk üreticinin seçimi, göründüğünden uzun vadeli bir karar. Dosyanın eksiksiz olması da tam olarak burada işe yarıyor; ne kadar çok şey yazılıysa, üretici değiştirmek o kadar mümkün kalıyor.
Bir kapı otomasyonu üreticisinde
Not: Aşağıdaki örnek gerçek bir müşteriye ait değildir; sahada sık karşılaşılan durumlardan oluşturulmuş bir senaryodur.
Otomatik kapı sistemleri üreten bir firma, kontrol ünitesinin yeni sürümünü çıkardı. Prototip sorunsuz çalışıyordu ve ilk seri üretim partisi doğrudan planlanmıştı.
Firma yine de küçük bir numune partisi üretti. Üretimi kendi montaj ekibi yaptı, mühendis müdahale etmedi.
Dört bulgu çıktı.
Montaj sırası tersti. Kart kutuya yerleştirildikten sonra bir konektöre el ulaşmıyordu. Prototipte önce konektör takılıp sonra kart yerleştirilmişti ama bu sıra hiçbir yerde yazılı değildi.
Bir kablo demeti iki farklı şekilde takılabiliyordu. İkisi de fiziksel olarak oturuyordu, biri yanlıştı ve yanlış takıldığında ünite açılıyor, sadece bir fonksiyon çalışmıyordu.
Kutu kapağının vidalanması beklenenden uzun sürüyordu; kapak yerleşimi elle bastırma gerektiriyordu.
Test tanımı yoktu. Montajcı üniteyi çalıştırıp ışığın yanmasına bakıyordu.
Dördü de düzeltildi: montaj sırası yazıldı, kablo demetine yön kısıtı eklendi, kapak yerleşimi değiştirildi ve üç adımlık bir kontrol listesi tanımlandı.
Bu dört bulgunun ilk seri partide çıkması durumunda ne olacağı da hesaplandı: yanlış takılan kablo demeti sahada ancak müşteri şikâyetiyle görünür hale gelecekti ve o cihazların geri toplanması gerekecekti.
Numune partisi, üretimin provası olarak işini yaptı.
Seri üretim kararı öncesi kontrol listesi
Numune partisinden sonra cevaplanması gereken sorular var.
Montaj sırası yazılı mı ve o sırayla üretilebiliyor mu.
Yanlış takılabilecek bir parça kaldı mı.
Her birimin geçeceği kontrol adımları tanımlı mı ve sonucu kaydediliyor mu: prototipleme ve test.
Bir işlem hattı yavaşlatıyor mu.
Üretim dosyası eksiksiz mi: tasarım, BOM, montaj talimatı, kabul kriteri: BOM ve komponent seçimi.
Numune partisinde çıkan bulgular tasarıma geri işlendi mi, yoksa sadece sözlü olarak mı çözüldü.
Sonuncusu en çok atlanan madde. Bulgu düzeltiliyor ama tasarım dosyasına dönmediği için ikinci üretici ya da ikinci parti aynı hatayı tekrarlıyor.
Codigno tarafında
Elektronik ve gömülü sistemler tarafında numune partisi, seri üretim kararından önce gelen ayrı bir aşama olarak ele alınıyor; prototip onayı üretim onayı sayılmıyor.
Ürünleşme ve seri üretim başlığı için: ürünleştirme ve seri üretim.
Kart tarafındaki erken kararlar için: şema tasarımından PCB’ye.
Sık sorulan sorular
Numune partisi ile prototip aynı şey değil mi?
Değil. Prototip fikri doğruluyor, numune partisi üretim sürecini. Prototip elde ve dikkatle yapılıyor, numune partisi gerçek üretim adımlarıyla.
Numune partisi kaç adet olmalı?
Adetten çok kapsam belirleyici. Üretimin tüm adımlarının en az bir kez, gerçek koşullarda çalıştırılması yeterli.
DFM incelemesini kim yapmalı?
Tasarımı yapan kişi tek başına yapmamalı. Üretimi yapacak taraf masada olmadığında bulguların bir kısmı görülmüyor.
Fason üretimde DFM zorunlu mu?
Zorunlu diyecek bir kural yok ama eksik tanımın bedeli fason üretimde daha yüksek. Belirsizlik çıktığında karar sizin yerinize veriliyor.
Numune partisi takvimi uzatmıyor mu?
Uzatıyor. Uzattığı süre ile seri üretim sırasında çıkan bir bulgunun maliyeti karşılaştırıldığında, uzama genelde küçük kalıyor.
Bulgular tasarıma geri işlenmezse ne oluyor?
İkinci partide ya da ikinci üreticide aynı hata tekrarlıyor. Sözlü çözülen bulgu, çözülmüş sayılmıyor.
Seri üretim kararına yaklaştınız mı? Ürünü, hedeflediğiniz üretim ölçeğini ve üretimin nerede yapılacağını paylaşın; numune partisinde nelere bakılması gerektiğini birlikte çıkaralım.
