Taşeron sözleşmelerinin çoğu tek sayfa. İşin başında kimse okumak istemiyor, iş ortasında herkes okuyor. Tartışmaya dönüşen maddeler her seferinde aynı sekiz başlıkta toplanıyor.
Kapsam: nerede başlıyor, nerede bitiyor
En çok tartışılan madde bu ve en az yazılan madde de bu.
“Kaba inşaat işleri” gibi bir tanım hiçbir şey söylemiyor. Kalıp sökümü dahil mi? İskele kim kuracak? Temizlik ve moloz kaldırma kimin işi? Yardımcı imalatlar kapsamda mı?
Uygulamada işleyen yöntem, kapsamı iki listeyle yazmak: dahil olanlar ve dahil olmayanlar. İkinci liste ilkinden daha önemli, çünkü tartışma her zaman listede olmayan işlerde çıkıyor.
Sözleşme türü de bu maddeye bağlı. Götürü bedelli bir taşeron sözleşmesinde kapsam sınırı çizilmemişse, iş boyunca “bu da senin işin” tartışması sürüyor: birim fiyat mı götürü bedel mi.
Ödeme süresi ve hakediş dönemi
İkinci kritik madde ve doğrudan nakit akışını belirliyor.
Yazılması gerekenler: hakedişin hangi tarihe kadar sunulacağı, kaç günde onaylanacağı, onaydan kaç gün sonra ödeneceği.
Üçünün de yazılmadığı sözleşmelerde ödeme, üst firmanın tahsilat durumuna bağlı hale geliyor ve bu, taşeronla ilişkiyi bozan en yaygın sebep.
Üst firma açısından da aynı madde kritik. İşverenden 45 günde tahsil edilen bir hakedişin karşılığı taşerona 15 günde ödeniyorsa, aradaki fark firmanın kendi kaynağından çıkıyor: taşeron hakedişi nasıl kesilir.
Malzeme kimden
Üçüncü madde, hakediş masasında en sık kavga çıkaran konu.
Malzeme taşerondan mı, üst firmadan mı? Karma ise hangisi hangisinden? Üst firmadan verilen malzeme hangi fiyattan hakedişten kesilecek?
Bu sonuncusu yazılmadığında her ay yeniden konuşuluyor. Alış fiyatı mı, güncel piyasa fiyatı mı, nakliye dahil mi?
Ayrıca fire konusu var. Kesilen demirin fireyi, kırılan seramiğin zayiatı kimin üzerinde? Belirli bir fire oranı kabul ediliyor mu?
Sahadaki malzeme akışının nasıl kurulduğu ayrı bir konu: şantiyede malzeme talebi.
Teminat ve avans
Dördüncü ve beşinci maddeler birlikte kuruluyor.
Teminat tarafında yazılması gerekenler: oran, hangi hakedişlerden kesileceği ve ne zaman serbest bırakılacağı. Son madde en sık atlanan ve taşeron açısından en can yakıcı olan.
Avans tarafında: verilip verilmeyeceği, tutarı, hangi hakedişten itibaren ve hangi oranda mahsup edileceği. Mahsup kuralı yazılmadığında, avans iş sonunda tek seferde kesilmeye çalışılıyor ve o hakediş taşerona neredeyse hiç ödeme bırakmıyor: hakedişte kesintiler.
Süre, gecikme ve iş programı
Altıncı madde süre. Yalnızca bitiş tarihi değil, ara teslim tarihleri de yazılmalı; çünkü bir taşeronun gecikmesi sonraki taşeronun işini durduruyor.
Gecikme cezası yazılırken üç şey netleşmeli: günlük oran, hangi tarihten itibaren işleyeceği ve üst sınırı olup olmadığı. Üst sınırsız ceza maddeleri uygulamada tartışmaya açık kalıyor.
Karşı tarafın da bir hakkı var: üst firmanın kusurundan kaynaklanan gecikmelerde süre uzatımı. Şantiye hazır değilse, önceki imalat bitmemişse ya da proje geç verilmişse taşeron sorumlu tutulamıyor. Bu maddenin yazılması, ceza maddesini de savunulabilir hale getiriyor.
İş sağlığı güvenliği ve sigorta
Yedinci madde. Alt yüklenici çalışanlarının sigortalı bildirimi, iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri, kişisel koruyucu donanım temini ve mesleki yeterlilik belgeleri kimin sorumluluğunda?
Sorumluluk alt yüklenicide olsa da kontrol üst firmada kalıyor, çünkü asıl işveren ile alt işveren ilişkisinde asıl işverenin belirli yükümlülükleri bulunuyor.
Bu yüzden sözleşmeye şu bağın kurulması yaygın: belgeler tamamlanmadan personel sahaya alınmaz, eksik varsa ödeme yapılmaz.
Fesih ve devir
Sekizinci madde, en az yazılan ve en çok ihtiyaç duyulan.
Hangi hallerde sözleşme feshedilebiliyor? Fesih halinde yapılmış iş nasıl tespit ediliyor ve ödeniyor? Sahada bırakılan malzeme ve ekipman ne oluyor?
Devir tarafı da önemli: taşeron işi başka bir firmaya devredebiliyor mu? Devredemeyeceği yazılmamışsa, sahaya hiç tanımadığınız bir ekip gelebiliyor.
Bu maddelerin yokluğu işin ortasında fark ediliyor ve o noktada müzakere gücü tamamen kaybolmuş oluyor.
Bir çatı ve cephe işinde eksik iki madde
Not: Aşağıdaki örnek gerçek bir müşteriye ait değildir; sahada sık karşılaşılan durumlardan oluşturulmuş bir senaryodur.
Bir fabrika çatı ve cephe kaplama işi. Üst firma yapıyı, taşeron çatı ve cepheyi üstlenmiş.
Sözleşme tek sayfaydı: iş tanımı, toplam bedel, süre ve ödeme koşulu. Kapsam “çatı ve cephe kaplama işleri” olarak yazılmıştı.
İlk tartışma çatı yalıtımında çıktı. Taşeron yalıtımı kapsam dışı sayıyordu, üst firma kaplamanın parçası görüyordu. Kimse listeyi yazmamıştı.
İkinci tartışma malzemede çıktı. Sac ve profil üst firmadan veriliyordu ama hangi fiyattan hakedişten kesileceği yazılmamıştı. Üst firma güncel fiyattan kesmek istedi, taşeron alış fiyatını savundu. Aradaki fark küçük değildi.
Üçüncü sorun süre uzatımıydı. Yapı, sözleşmede öngörülen tarihte kaplamaya hazır değildi ve taşeron üç hafta bekledi. Gecikme cezası maddesi vardı, süre uzatımı maddesi yoktu.
İş bitti ama ilişki bitti. İki taraf da haklı olduğunu düşünüyordu ve ikisi de haklıydı, çünkü sözleşme hiçbirini yazmıyordu.
Üst firma sonraki taşeron sözleşmelerine üç ek yaptı: kapsam dışı listesi, verilen malzemenin fiyatlandırma esası ve süre uzatımı halleri. Sözleşme tek sayfadan üç sayfaya çıktı.
Bu örnek şunu gösteriyor: taşeron sözleşmesinin uzunluğu bir bürokrasi meselesi değil. Yazılmayan her madde, iş ortasında pazarlığa dönüşüyor ve o pazarlıkta işi durdurmayı göze alan taraf kazanıyor.
Codigno tarafında
Taşeron ve hakediş yazılımı tarafında sözleşme bir kayıt olarak tutuluyor ve bu yazıda sayılan maddelerin çoğu orada alan olarak duruyor.
Sözleşme kaydında birim fiyatlı poz listesi, güvence kesintisi oranı, kesin teminat oranı, KDV tevkifat oranı, gelir vergisi stopajı, verilen avans, nakit teminat ve teminat mektubu alanları bir arada bulunuyor. Bu oranlar hakediş açılırken otomatik doluyor, yani sözleşmede bir kez yazılan kural her dönem yeniden yorumlanmıyor.
Taşeron kartında kategori, kara liste durumu ve gerekçesi, değerlendirme puanı ve puanın tarihi, iletişim bilgileri, sözleşmeleri ve ilgilendiği iş alanları duruyor.
Değerlendirme formunun sorularını müşteri kendisi tanımlıyor, ürün sabit bir soru seti dayatmıyor. Birden çok form bir grupta ağırlıklandırılarak tek puana indiriliyor.
Alt yüklenici ile tedarikçi arasındaki farkın kayıt tarafındaki karşılığı: taşeron mu tedarikçi mi.
Zincirin bütünü: hakediş yönetimi rehberi. Hakediş imzasının hukuki tarafı: ara hakediş ve kesin hakediş. Sektör tarafı: inşaat ve altyapı çözümleri.
Sık sorulan sorular
Taşeron sözleşmesi yazılı olmak zorunda mı?
Yazılı olmayan sözleşme de geçerli olabiliyor ama ispat çok zorlaşıyor. Uygulamada sözlü anlaşmayla yürütülen işlerin uyuşmazlığa dönüşme oranı belirgin şekilde yüksek.
Standart bir taşeron sözleşmesi kullanılabilir mi?
Başlangıç noktası olarak kullanılıyor ama kapsam, malzeme ve süre maddeleri her işe göre yazılmalı. Bu üç madde standart metinden alındığında çoğu zaman işe uymuyor.
Gecikme cezasının üst sınırı olmalı mı?
Yazılması tavsiye ediliyor. Üst sınırsız ceza maddeleri uygulamada tartışmaya açık kalıyor ve taşeronun sözleşmeyi imzalamasını da zorlaştırıyor.
Alt yüklenici işi başkasına devredebilir mi?
Sözleşmede yasaklanmamışsa tartışma çıkıyor. Devir yasağının ya da devir için yazılı onay şartının açıkça yazılması en pratik yol.
Teminat ne zaman iade ediliyor?
Sözleşmede yazan tarihte. Yazılmamışsa uygulamada iade gecikiyor ve çoğu zaman talep edilmediği için hiç ödenmiyor.
Fire oranı sözleşmeye yazılır mı?
Yazılması yaygınlaşıyor. Özellikle demir, seramik ve sac gibi kalemlerde kabul edilen fire oranının belirtilmesi, hakediş masasındaki tartışmayı büyük ölçüde kapatıyor.
Taşeron sözleşmeniz kapsam dışı listesi içeriyor mu? Alt yüklenici sayınızı, sözleşme türünüzü ve malzemenin kimden verildiğini paylaşın; hangi maddenin eksik olduğunu birlikte çıkaralım.
